Multisport Tychy Uczniowska 7 Uvex
2012-12-07 15:55
A  A  A

Jazda na nartach. TELEMARK. Co to takiego?

Jazda na nartach. TELEMARK. Co to takiego?

TELEMARK. Dźwięk tego słowa większości z nas kojarzy się ze skokami narciarskimi i Adamem Małyszem, który po długim, udanym skoku, lądował telemarkiem właśnie. TELEMARK to jednak nie tylko sama pozycja przyjmowana przez skoczków podczas lądowania.

 

                                     

 

 

Telemark. Geneza narodzin

TELEMARK to najbardziej pierwotny sposób poruszania się na nartach. Od samego początku umożliwiał łatwe pokonywanie płaskich przestrzeni, poruszanie się pod górę w głębokim śniegu i ci najważniejsze – sprawny i skuteczny zjazd w dół.

Jako styl jazdy na nartach narodził się w XIX wieku, w Norwegii, w prowincji Telemark (stąd właśnie wzięła się owa nazwa). Za „ojca założyciela” uważa się Sondre Nordheima, który jako pierwszy zaczął stosować charakterystyczne przyklęknięcie na jedno kolano, aby skręcić w pożądanym kierunku. Nordheim startował w wielu zawodach narciarskich, które w większości wygrywał, co bezpośrednio przyczyniło się do rozpromowania tego stylu jazdy w jego rodzinnej Norwegii. Istnieje nawet legenda, która głosi, że Sondre pewnego razu przybył na zawody w Christiani (ówczesnej stolicy Norwegii) ze swojej miejscowości (oddalonej o 300 km) na nartach! Następnie wziął udział w konkursie, wygrał go i powrócił do domu tym samym sposobem (znów 300 km!). W każdym razie, w krótkim czasie telemarkiem jeździła cała Skandynawia. Używanie nart z wiązaniami nie blokującymi pięt pozwalało łatwo poruszać się niemal po całym terenie. Początkowo ten styl jazdy na nartach służył szybkiemu przedostawaniu się z jednej miejscowości do drugiej – pokonując drogę „na skróty” przez góry i przełęcze lub wyprawom na polowanie. Dopiero jakiś czas później nart telemarkowych zaczęto używać w ramach sportu – zjazdy, biegi i skoki narciarskie.

Trudna sytuacja gospodarcza Norwegii zmusiła wielu jej obywateli do emigracji w poszukiwaniu pracy poza krajem. Wśród nich było wielu znakomitych narciarzy, którzy z racji swoich niezwykłych umiejętności i wielkiej wprawy w poruszaniu się po trudnych, górzystych terenach, znajdowali prace jako kurierzy transportujący przesyłki pocztowe zimą w górach. W ten sposób telemark zawędrował przez Europę aż do Ameryki. W tym samym czasie w Ameryce wybuchła „gorączka złota”, a norwescy narciarze jako kurierzy transportowali na własnych plecach paczki i listy dla górników, ustanawiając przy tym kolejne rekordy prędkości w pokonywaniu kilkusetkilometrowych dystansów.

Później, kiedy wynaleziono alpejski styl zjeżdżania, który uznano za łatwiejszy i bardziej skuteczny, o telemarku stopniowo zapominano (oczywiście poza rodzinną Norwegią). Aż wreszcie telemark odszedł do lamusa. I tak było aż do lat ’70 XX wieku, kiedy to w USA, wraz z ruchem hippie, telemark odrodził się na nowo. Stało się to za sprawa kilku zapaleńców, którzy w odpowiedzi na zbyt konsumpcyjny styl życia narciarzy wyciągowych, zaczęli poszukiwać zdrowego wysiłku, nowych wyzwań i możliwości przebywania w prawdziwych górach, z dala od zindustrializowanych ośrodków narciarskich. Inspiracji szukali na starych fotografiach przedstawiających wysokie, dzikie góry oraz „twardzieli” na nartach. TELEMARK przyjął się jako idealna forma turystyki narciarskiej, umożliwiająca podchodzenie i zjazd w górach każdego rodzaju.

Później, wraz z rozwojem technologii w przemyśle narciarskim, nastąpiła rewolucja w sprzęcie do TELEMARKU. To z kolei pozwoliło na rozwój dyscypliny - telemarkowcy (albo telemarkerzy – jak kto woli) zaczęli się pojawiać na stokach i w snowparkach, nie wspominając o jeździe poza trasami – co było i jest nadal powołaniem telemarkowców.

Tak więc TELEMARK to nie tylko pozycja przyjmowana przy lądowaniu w skokach narciarskich. Telemarkiem można jeździć niemal w każdym terenie i w każdym rodzaju śniegu. W zasadzie, nie ma takiej rzeczy, którą można zrobić na alpejskim sprzęcie, a nie można by było tego zrobić na sprzęcie „tele”.

 

                     

 

 

Jak zacząć przygodę z TELEMARKIEM?

Warto nauczyć się jazdy TELEMARKIEM. Trzeba jednak pamiętać, że oprócz różnic w samej technice jazdy, inny jest także sprzęt (poza nartami). Jeśli jesteśmy już pewni co do decyzji o rozpoczęciu nauki TELEMARKU to musimy przystąpić do doboru sprzętu. Aktualnie w Polsce jest już tak duży wybór sprzętu narciarskiego, że skompletowanie oprzyrządowania do telemarku nie powinno sprawić większych trudności.

NARTY do telemarku w zasadzie niczym się nie różnią od nart alpejskich. Jeszcze nie tak dawno producenci stosowali różne szaty graficzne i sygnowali je nazwą „telemark”, aby ułatwić telemarkowcom wybór. Jeśli chodzi o sam dobór nart – to w zasadzie dobieramy je według potrzeb, tzn.: narciarze spędzający najwięcej czasu na przygotowanych trasach powinni zaopatrzyć się w sportowe narty o charakterystyce nart GS, Cross lub Top All-Round w zależności od przygotowania technicznego i fizycznego. Narciarze preferujący jazdę poza trasami – narty freeride, freestyle lub z coraz bardziej popularnej grupy ALL-Montain (relatywnie szerokie, radykalnie taliowane deski, które świetnie sprawdzają się jako jedna para nart do jazdy po przygotowanych trasach i poza nimi). Amatorzy górskich wędrówek powinni najpierw zwracać uwagę na masę własną narty – najlepszym rozwiązaniem byłyby taliowane, lekkie narty do skialpininzmu. Generalnie obowiązuje zasada, że nie należy dobierać nart zbyt krótkich (mniej niż 5 cm poniżej wzrostu).

 

                                             

 

 

ROCKER I TELEMARK

Od mniej więcej dwóch lat, praktycznie nie ma na świecie producenta nart nie mającego w swojej ofercie przynajmniej kilku modeli nart, w których nie byłaby zawarta konstrukcja wcześniejszego uniesienia TIPA (noska narty) czy odwróconego CAMBERA (Klasyczny profil narty można porównać do profilu łuku tatarskiego z naciągniętą cięciwą – w nartach jest to właśnie camber. Jeśli z owego łuku odepniemy cięciwę – zmienia on swój profil, wykrzywiając się w drugą stronę; wtedy można mówić o odwróconym camberze). Generalnie narty z ROCKEREM są łatwiejsze w prowadzeniu, zwłaszcza w głębokim śniegu, tak samo w łamliwej lodoszreni i wiosennym, rozmiękłym firnie. O ile jeszcze do niedawna rozwiązanie to dotyczyło prawie wyłącznie nart freeride’owych, freestyle’owych czy z grupy tour – to obecnie ROCKER w różnej postaci (długość odcinka płaszczyzny i wysokość, na jaką jest ona uniesiona względem stycznej krawędzi do podłoża) znajduje się w większości modeli wszystkich produkowanych nart, nie wykluczając modeli stricte sportowych  (takich na jakich jeżdżą zawodnicy Pucharu Świata. W telemarku narty z rockerem to niemal same korzyści. Rocker pomaga poruszać się niemal w każdym terenie.

KIJE są w zasadzie tak samo dobierane jak w narciarstwie zjazdowym. Należy jednak pamiętać, że krótsze kije powodują niższą, bardziej agresywną pozycję podczas jazdy. Są jednak mniej praktyczne , kiedy w grę wchodzi odpychanie się w głębokim śniegu lub na płaskich odcinkach. W turystyce stosuje się kije biegowe (dłuższe) lub teleskopowe.

BUTY I WIĄZANIA to najważniejsza część naszego ekwipunku. W butach i wiązaniach telemarkowych obowiązuje norma NN75mm – czyli buty z przodu posiadają plastikowy dziób, a wiązania przypominają „szczękę”, w której umieszczamy dziób naszego buta. Jest to bardzo proste i niezawodne rozwiązanie, tak samo stare jak sam TELEMARK.

Pięć lat temu nastąpiła pewna rewolucja polegająca na wprowadzeniu przez norweską firmę ROTEFELLA nowej normy – NTN (New Telemark Norm). Nowe wiązanie eliminuje tzw. dziób z noska buta, dzięki czemu butów do telemarku można używać zamiennie do klasycznych alpejskich wiązań (niestety nie odwrotnie). Poza tym, jak twierdzi producent, NTN daje zupełnie nowe możliwości kontroli nart i przekazywania energii narciarza podczas jazdy na poziomie równym lub wyższym, zarezerwowanym dotychczas dla wiązań i butów alpejskich. Pamiętać się powinno, że jazda telemarkiem w normalnych wiązaniach alpejskich czy skitourowych jest niemożliwa. Oczywiście firmy, które weszły w normę NTN, lecz nadal skupiają się na produkcji wiązań według standardu 75 mm systematycznie wprowadzają ulepszenia do tego najstarszego systemu. Takim przykładem jest wiązanie Enzo firmy G3 (ostatnia nowość). Wiązania te posiadają system dolnego prowadzenia „kabli” i sprężyn – dzięki temu osiągają podobną charakterystykę kontroli i prowadzenia jak NTN-y.

Chcąc jeździć telemarkiem, musimy zginać palce u stóp, inaczej nie czujemy narty i nie możemy jej skutecznie ułożyć na krawędzi. Buty i wiązania do telemarku są tak skonstruowane, że umożliwiają owo zginanie. W żadnym wariancie sprzętowym nie jest możliwe zablokowanie pięty tak, żeby nie odrywała się ona od narty. Jednak zawsze jest możliwe przeniesienie ciężaru ciała na tył (na pięty) i zjazd w sposób klasyczny (tzn. nie telemarkiem). Obecnie wszystkie dostępne na rynku buty do telemarku wykonane są Pebaxu (tworzywo przypominające materiał klasycznych butów narciarskich. Z tego samego materiału produkowane są buty „skorupy” do wspinania w zimie  lub większość butów tourowych), a butki wewnętrzne często są wykonane z materiałów termofolmowalnych (dopasowujących się do stopy narciarza).

Przed wyborem sprzętu musimy odpowiedzieć sobie na pytanie, jaka forma telemarku najbardziej nas interesuje. A mamy do wyboru:

 

Turystyka/Odpowiednik Ski Touringu

Lekkie narty (mogą być do skialpinizmu lub proponowane przez producentów jako „telemarkowe” narty do turystyki). Buty – zwykłe dwuklamrowe, relatywnie niskie (np.: Garmont Kanai, Garmoint Excursion – te z kolei są rewelacyjne do chodzenia , ale nie posiadają blokady cholewki do zjazdu). Wiązania typu 3pin, czyli coś podobnego do bardzo starych wiązań biegowych, z trzeba bolcami, są bardzo lekkie i niezawodne. Jednak ich obsługa wymaga przyzwyczajenia – trzeba być czujnym, żeby trafić noskiem buta w owe trzy bolce ( np.: Rottefela Super Telemark , VoileMountaineer 3 pin).  Istnieją też bardziej pancerne wiązania relatywnie nowszego typu, w którym nie ma już bolców. Elementem mocującym but w wiązaniu jest tu system stalowej linki (w izolacyjnej okładzinie) oraz kartridże z ukrytymi wewnątrz sprężynami. Nadal oferują przyzwoite właściwości przy podchodzeniu, a przy zjeździe owe sprężyny wydajnie pomagają zwiększyć kontrolę nad nartami. (np.: Rpttefella Cobra R-4, G3 Targa). Siłę napięcia stalowej linki można zmniejszać podczas podchodzenia (wtedy łatwiej się podchodzi) poprzez odpięcie prostego patentu na piętkach tour-throw (G3) lub poprzez przełożenie liki bliżej o jedno wgłębienie na płycie wiązania (Rottefela R-4). No i wreszcie, ostatnia nowość wśród wiązań – nadająca się zarówno do agresywnej jazdy po przygotowanych stokach, jak i do freeride’u, freestyle’ u, a dzięki zastosowaniu tzw. Tour Mode – także do wycieczek górskich. Tour Mode to system ułatwiający podchodzenia. Można powiedzieć, że to zawias, który po odblokowaniu umożliwia swobodna rotację, nieograniczoną sztywnością podeszwy buta. Efekt przy podchodzeniu jest dokładnie taki sam w wiązaniach typu Dynafit w nartach tourowych). Po zablokowaniu trybu Tour – Mode wiązania z tej grupy oferują świetne właściwości do zjazdu (i skoków). Wiązania z tej grupy to np.: G3 Enzo lub G3 Targa Ascent.

 

Zwykła jazda po stokach

Sprzęt, który umownie możemy nazwać „all-roundowym” pozwoli nam na w miarę wygodne poruszanie się pod górę, oprócz tego posiada świetne właściwości zjazdowe – zarówno na przygotowanej trasie, jak i poza nią. Jest to najczęściej używana grupa sprzętowa, zazwyczaj stosowana jako jeden sprzęt do wszystkiego. Buty z tej grupy są już wyższe od butów stricte do turystyki, maja zwykle trzy klamry i tzw. Power Strap (np.: Garmont Kenai, Garmont Voo Doo). Wiązania posiadają płytki podwyższające oraz sztywniejsze sprężyny (Rottefella Cobra R-8 lub wcześniej wymienione już G3 Targa).

 

Jazda „Ekstremalna” i skoki

Sprzęt „Race/Freeski” został zaprojektowany tak, aby przede wszystkim zapewnić jak najlepsze właściwości podczas jazdy i skoków. Buty sa dużo sztywniejsze i wyższe w porównaniu do wymienionych powyżej. (np.: Garmont Voo Doo i jego odpowiednik w standardzie wiązań NTN – Garmont Prophet). Wiązania maja dużo sztywniejsze sprężyny (G3 Targa z dedykowanymi kartridżami sprężynowymi World Cup, G3 Enzo ma standardowe sprężyny, ale możliwe są inne ustawienia). Swoją drogą, skoki nie są żadną nowością w telemarku. Od samego początku były nieodzownym, choć niewątpliwie trudniejszym elementem tego stylu narciarstwa. Stąd wywodzą się skoki, jakie znamy dzisiaj dzięki Adamowi Małyszowi.

Jazda na nartach. Trening siłowo - wytrzymałościowy narciarza. Część II

Zapraszamy na drugą część artykułu o treningu narciarza. Jakie ćwiczenia wykonywać powinni miłośnicy jazdy na nartach? ...czytaj dalej »
Jazda na nartach. Trening siłowo - wytrzymałościowy narciarza. Część II
2015-12-06

Jazda na nartach. Trening siłowo - wytrzymałościowy narciarza. Część I

Jak przygotowywać do sezonu powinni się narciarze? O treningu dla miłośników jazdy na nartach piszemy poniżej. ...czytaj dalej »
Jazda na nartach. Trening siłowo - wytrzymałościowy narciarza. Część I
2015-12-06

Podział konkurencji NARCIARSTWA ZJAZDOWEGO

Poniżej prezentujemy wykaz konkurencji narciarswa zjazdowego. ...czytaj dalej »
Podział konkurencji NARCIARSTWA ZJAZDOWEGO
2015-02-02
Powiązane artykuły
Różne rodzaje NARCIARSTWA ZJAZDOWEGO

Różne rodzaje NARCIARSTWA ZJAZDOWEGO

Narciarstwo zjazdowe nazywane jest bardzo często narciarstwem alpejskim. Jest to najpopularniejsza forma narciarstwa uprawiana rekreacyjnie
2015-01-31 15:59
NARCIARSTWO. Podział NARCIARSKICH dyscyplin sportu!

NARCIARSTWO. Podział NARCIARSKICH dyscyplin sportu!

Narciarstwo to bardzo szeroko pojęta forma aktywności fizycznej. Składa się na nią wiele różnych zimowych dyscyplin sportu, które łączy jede
2014-12-31 20:09
Technika jazdy na nartach. SKRĘTY

Technika jazdy na nartach. SKRĘTY

Narciarstwo to dyscyplina sportu, która wymaga od nas dobrej techniki.
2013-12-08 14:19
Podstawy jazdy na nartach

Podstawy jazdy na nartach

Jazda na nartach należy do trudniejszej grupy umiejętności ruchowych, mimo to można samemu przy odrobinie chęci, czasu nauczyć się tego wcią
2013-11-10 14:39
Jazda na nartach. FREERIDE. Poczuj się naprawdę wolny!

Jazda na nartach. FREERIDE. Poczuj się naprawdę wolny!

W ostatnich latach zapanowała niesamowita moda na freeride, czyli ekstremalną jazdę na nartach bez ograniczeń.
2013-11-10 12:33
Jazda na nartach – pierwsze kroki na stoku.

Jazda na nartach – pierwsze kroki na stoku.

Poniższy tekst ma za zadanie pomóc nam w opanowaniu trudnej, ale interesującej umiejętności jaką jest jazda na nartach.
2013-11-09 18:58
Test nart Freeride część III. FREERIDE SPECJALNE

Test nart Freeride część III. FREERIDE SPECJALNE

W poniższym tekście przedstawiamy najnowszy test nart freeride’owych z kategorii FREERIDE SPECJALNE. Każdy model nart jest szczegółowo przez
2013-01-11 07:44
Test nart Freeride część II. FREERIDE SMALL

Test nart Freeride część II. FREERIDE SMALL

W poniższym tekście przedstawiamy najnowszy test nart freeride’owych z kategorii FREERIDE SMALL. Każdy model nart jest szczegółowo przez nas
2013-01-10 17:01
Test nart Freeride część I. FREERIDE BIG

Test nart Freeride część I. FREERIDE BIG

W poniższym tekście przedstawiamy najnowszy test nart freeride’owych z kategorii FREERIDE BIG. Każdy model nart jest szczegółowo przez nas s
2013-01-10 10:21
Przewodnik po sprzęcie narciarskim. Narty.

Przewodnik po sprzęcie narciarskim. Narty.

Wybór nart nie jest prosty – dla nikogo. Każdorazowo, gdy kupujemy sobie narty, stajemy przed dylematem. Nieważne czy czekamy na „najnowszą
2012-12-21 19:14
Przewodnik po sprzęcie narciarskim. Lawinowe zestawy ABC

Przewodnik po sprzęcie narciarskim. Lawinowe zestawy ABC

W skład lawinowych zestawów ABC wchodzą: transmiter radiowy do nadawania i odbierania sygnałów, łopata i sonda. Sprzęt ten kupić można w sta
2012-12-19 18:36
Przewodnik po sprzęcie narciarskim. BUTY.

Przewodnik po sprzęcie narciarskim. BUTY.

Jeszcze do niedawna nie istniał podział na buty dedykowane do jazdy poza trasami, buty do skakania w parku, czy buty do jazdy alpejskiej. Ni
2012-12-18 13:42
Jazda na nartach. Jak zacząć przygodę poza trasami?

Jazda na nartach. Jak zacząć przygodę poza trasami?

Jeśli jesteś już pewien tego, że chcesz spróbować ostrej jazdy poza trasami, poniższy tekst może okazać Ci się pomocny. Może jeszcze nigdy n
2012-12-12 17:50
Jazda na nartach. Jak nauczyć się TELEMARKU?

Jazda na nartach. Jak nauczyć się TELEMARKU?

Nauka jazdy TELEMARKIEM jest w gruncie rzeczy dość prosta. Tak naprawdę każdy wysportowany człowiek, który miał do czynienia z narciarstwem
2012-12-10 16:59
Różne rodzaje nart zjazdowych

Różne rodzaje nart zjazdowych

Narty zjazdowe można podzielić na kilka grup. W poniższym tekście prezentujemy 7 różnych grup nart wraz z krótkimi charakterystykami poszcze
2012-12-08 16:18
redmonster
Redakcja RedMonster
43-100 Tychy, Uczniowska 7
[email protected]
NIP: 6462632499